Historische BoekenCast

Bolleboos, gabber, hoteldebotel, mesjokke, jofel, kinnesinne, sjlemiel. De rij Jiddische leenwoorden die via Amsterdam hun weg vonden naar onze spreektaal is eindeloos. Mirjam Knotter en Maarten Hell legden de Joodse geschiedenis van Amsterdam vast in Atlas van Mokum. ‘Wat het meest opvalt is de weerbaarheid van de joodse inwoners,’ vertelt Mirjam Knotter.

Ze hadden namen als Pulmalla en Sosankali, kwamen uit India en werden naar Afrika verscheept om daar hun wildere soortgenoten op te voeden. Dat verhaal gaat niet over mensen, maar olifanten. Sophy Robert schreef Een school voor olifanten over dit plan van de Belgische koning Leopold II. Recensent Pieter van Os bespreekt dit ‘spectaculaire boek over een krankzinnige onderneming’.

Wie Trump en de populistische revolte wil begrijpen, moet volgens populismekenner Marijn Kruk het boek Hayek’s Bastards: The Neoliberal Roots of the Populist Right lezen. De volgelingen van de econoom Friedrich von Hayek geloven dat de natuurlijke orde en biologische hiërarchie in ere moeten worden hersteld.

In 1872 raakte Nederland in de ban van een dubbele moord, die uiteindelijk een spreekwoord en kermisattractie opleverde. Tot geluk van de daders was de doodstraf net afgeschaft, en dat leidde tot felle discussies. ‘Het was een wrede moord in een nog allesbehalve humane tijd,’ vertelt historicus Paul van der Steen, die er het boek Goedvolk en de Kop van Jut over schreef.

Ontwikkelingshulp was tot voor kort iets waar wij als Nederlanders trots op waren. Want we gaven als klein gidslandje toch maar het goede voorbeeld. Maar hoe en wanneer begon de ontwikkelingshulp? En was het daadwerkelijke onbaatzuchtige hulp of een neokoloniaal project? Historicus Wim van den Doel schreef Opheffers. Nederlanders en het ontwikkelen van de wereld 1945-1963. Anne-Lot Hoek bespreekt het boek.

Er zijn veel verschillen tussen onze tijd en de afgelopen eeuwen. Maar één ding hebben we gemeen: we willen liever niet oud worden. Kopen we nu massaal smeermiddeltjes bij de drogist, in de Vroegmoderne Tijd ging men op zoek naar de Fontein van de Eeuwige Jeugd, leest u in het nieuwste nummer van Historisch Nieuwsblad.

De verhalen van vrouwen in het verzet zijn nog steeds onderbelicht, zegt historicus Anna Boogaard. Zij schreef De Kriterionmeisjes, over Amsterdamse studentes in het verzet. ‘Zonder vrouwen was het systeem van het verzet vastgelopen.’

Etnisch geweld -- dat vaak wortels heeft in de koloniale tijd -- kan een samenleving lang en ernstig ontwrichten. Dat blijkt volgens recensent Pieter van Os uit het boek van journalist en voormalig Afrika-correspondent Marnix de Bruyne schreef over geweld en straffeloosheid in Kenia: Als een slang je bijt, blijf je altijd bang.

Het fotoboek En ineens was het oorlog, over de vroege meidagen van 1940 aan het front en vlak daarachter, laat zien dat het in ons zogeheten ontredderde landje echt oorlog was. ‘Het bracht het begrip oorlog, waar nu zoveel over gepraat wordt, verontrustend dichtbij,’ aldus Historisch Nieuwsblad-hoofdredacteur Bas Kromhout.

Discussies over Israël en de Palestijnen hebben in Nederland steevast een explosief karakter. Historicus Peter Malcontent noemde de relatie van ons land met Israël ooit een open zenuw. In de Historische BoekenCast vertelt hij over zijn nieuwste boek, waarin zich afvraagt of het inmiddels een splijtzwam in de polder is.

‘Een Javaan loopt nooit wanneer hij stil kan staan, staat nooit wanneer hij kan zitten, en zit nooit wanneer hij kan liggen.’ Dit beschamende spreekwoord stond voor de zogeheten ‘indolentie’ van Javanen, die econoom-antropoloog Julius Boeke tot wetenschap verhief. Historicus Remco Eersel schreef daarover Kennis die knecht, over wetenschap als koloniale ideologie. ‘Een ontluisterend boek’, aldus recensent Anne-Lot Hoek.

Je had in de Middeleeuwen goed functionerende en nutteloze koningen. En van die laatste soort waren er relatief veel, zo blijkt uit een artikel in het nieuwste nummer van Historisch Nieuwsblad. ‘King Trump’ lijkt verdacht veel op die nutteloze soort, zo vertelt hoofdredacteur Bas Kromhout.

De Nederlandse regering wilde niets weten van Maurits van Vollenhoven (1882-1976). En dat terwijl de diplomaat in België nog altijd een held is. Diederick Slijkerman schreef de biografie van de man die bedeltjes verzamelde, op wolven joeg en België redde van honger en Duits geweld tijdens de Eerste Wereldoorlog.

Hoe gingen de mensen in de Middeleeuwen om met natuurrampen? Met conflict? Met polarisatie? Het is niet de eerste periode waar je aan denkt als je lessen voor het heden wilt trekken uit de geschiedenis. Toch valt er wel degelijk wat te leren van de Middeleeuwers, menen een aantal mediëvisten in Het ministerie van Middeleeuwse zaken. ‘Die Middeleeuwers hadden één ding op ons voor: ze raakte niet zo gauw in paniek,’ zegt recensent Manon van der Heijden.

De geschiedenis zit vol raadsels. Wie had indertijd verwacht dat uit een klein groepje christenen een machtige wereldgodsdienst zou ontstaan? Of dat het klassieke Athene het machtige Perzië zou weerstaan? Het onwaarschijnlijke kan gebeuren, zo concludeert de 104-jarige Franse geleerde Edgar Morin in zijn boekje met gelijknamige titel. Recensent Pieter van Os bespreekt het boek.